KAMU YÖNETİMİ TEMEL KANUNU TASARISINDA YAPILMASI ÖNERİLEN DEĞİŞİKLİKLER
Madde 1- Kamu Yönetimi Temel Kanunu Tasarısına 18 nci maddesinin birinci fıkrasının (b) bendi aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Başbakana, bakana ve ana hizmet birimleri ile bağlı ve ilgili kuruluşlara hukuki ve mali konular ile teknik, planlama, araştırma-geliştirme, inceleme ve soruşturma konularında yardımcı olan denetim ve danışma birimleri.”
18 nci maddenin son fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
“Başbakanlık ve Bakanlık Merkez teşkilatı dışındaki kurum ve kuruluşlarda denetim birimi kurulması, ilgili teşkilat kanunlarıyla düzenlenir.”
Madde 2- 20 nci maddenin başlığı “Denetim ve Danışma Birimleri” olarak, madde metni aşağıdaki şekilde değiştirilmiştir.
Madde 20- Başbakanlık ve Bakanlık merkez teşkilatında aşağıdaki denetim ve danışma birimleri kurulur.
a)Teftiş ve Denetim Kurulu Başkanlığı
b)Strateji Geliştirme Başkanlığı
c)Hukuk Müşavirliği
d)Basın ve Halkla İlişkiler Müşavirliği
Madde 3- 28 nci maddede aşağıdaki değişiklikler yapılmıştır.
b) (2) Genel Müdürlük, Başkanlık, Daire Başkanlığı
Genel Müdürlük şeklindeki bağlı (ve ilgili) kuruluşlarda,
2.Başkanlık ve Daire Başkanlığı
Madde 4- “İKİNCİ BÖLÜM” başlığı “Danışma ve Denetim Birimlerinin Görev ve Yetkileri”, 30 ncu maddenin başlığı “Teftiş ve Denetim Kurulu Başkanlığı”, madde metni aşağıdaki şekilde, 30 ncu maddenin sıra sayısı, 31 olarak değiştirilmiş; müteakip maddeler buna göre teselsül ettirilmiştir.
Madde 30- Teftiş ve Denetim Kurulu Başkanlığı aşağıdaki görevleri yapar.
a) İlgili mevzuatındaki usul ve esaslara göre teftiş ve 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa göre iç denetim yapmak,
b) Her dereceden görevli hakkında araştırma, inceleme, ön inceleme veya mevzuatlarının öngörmesi halinde soruşturma yapmak,
c) Uygulamayı ve kurumsal politikaları takip ederek, hizmet gerekleri ve saydamlıkla bağdaşmayan mevzuatın; gereksiz bürokratik işlem ve kayıtların yürürlükten kaldırılması, sadeleştirilmesi ve hizmet gereklerine uygun olarak yenilerinin yürürlüğe konulması amacıyla önerilerde bulunmak,
d) Parasal tutarı Maliye Bakanlığınca saptanacak miktarları aşan kamu zararlarıyla ilgili tazmin raporları hazırlamak ve bir örneğini doğrudan Sayıştay’a göndermek,
e) Ulusal güvenliği ilgilendiren ve kişi haklarını ihlal edecek nitelikteki hususlar hariç olmak üzere, denetim biriminin tüm faaliyetlerinin genel değerlendirmesini içeren yıllık faaliyet raporu hazırlamak ve yayımlamak; faaliyet raporlarında denetlenen kurum, kuruluş ve birimlerin yılık hedeflere ne ölçüde ulaştığını, hedeflere ulaşmanın toplam maliyetini ve erişilmeyen hedefler varsa bunların nedenlerini belirtmek, bu raporları gerekli konsolide çalışmalarının yapılmasını, özet raporun hazırlanmasını ve Başbakana sunulmasını teminen Başbakanlık Teftiş Kurulu Başkanlığına göndermek,
f) Denetim hizmetleri kapsamında yürütülen faaliyetler sırasında gerektiğinde ilgililere yönelik rehberlik ve eğitim etkinliklerini yürütmek; iç kontrolün tasarımı da dahil olmak üzere denetim hizmetleriyle doğrudan veya dolayısıyla ilgili planlama çalışmalarına katılmak,
Madde 5- “Denetimin Kapsamı ve Türleri” başlıklı 39 ncu maddenin ilk fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş; bu fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki iki fıkra eklenmiş; madde metnindeki ikinci fıkra kaldırılmıştır.
“Kamu kurum ve kuruluşlarında iç kontrol; iç ve dış denetim yapılır. İç kontrol; hataların önlenmesi, risk ve zayıflıkların belirlenmesi, performans ölçümlerinin yapılması ve yönetim süreçlerinin geliştirilmesi amacıyla yapılan hiyerarşik kontrollerdir.
İç denetim; bu kanunun 38 nci maddesinde yazılı denetim tanımı kapsamındaki faaliyetler ile bu maddenin aşağıdaki (a), (b) ve (c) bentlerinde tanımlanan süreçlerin Bakan veya kurum ve kuruluşun en üst amiri adına görev yapan, fonksiyonel bağımsızlığa sahip denetim elemanlarınca yerine getirilmesi faaliyetleridir.
Dış denetim, kamu kurum ve kuruluşlarının hesap verme sorumluluğu çerçevesinde bütün faaliyet, karar ve işlemlerinin, kurumsal amaç, hedef ve planlara ve kanunlara uygunluk yönünden incelenmesi ve sonuçlarının değerlendirilmesidir.
Madde 6- “Denetlemeye yetkili kurullar” başlıklı 40 ncı maddenin ilk fıkrası aşağıdaki şekilde değiştirilmiş; ilk fıkradan sonra gelmek üzere aşağıdaki dört fıkra madde metnine eklenmiştir.
Denetlemeye yetkili kurullar
Madde 40- İç kontrol, kamu kurum ve kuruluşların her dereceden yöneticisi veya görevlendireceği elemanlar tarafından yapılır.
Kamu kurum ve kuruluşlarının teftişi ve iç denetimi ile bakanlıkların bağlı ve ilgili kuruluşları ve bunların iştirak ve ortaklıkları üzerindeki denetim teşkilat kanunlarında gösterildiği şekilde Teftiş ve Denetim Kurulu Başkanlığınca yapılır.
Teftiş ve Denetim Kurulu doğrudan en üst amire bağlıdır ve en üst amir adına görev yapar.
Teftiş ve Denetim Kurulu, müfettişler ile 5018 sayılı Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanununa göre atanacak iç denetçilerden oluşur.
Denetim elemanlarının; fonksiyonel bağımsızlıklarının, meslek güvencelerinin sağlanması; çalışma usul ve esasları ve özlük hakları ile ilgili hususlar kanunla düzenlenir.
Geçici madde 1- Başbakanlık, Bakanlık, Müsteşarlık, Genel Müdürlük ve bunların bağlı ve ilgili kuruluşlarında ülke düzeyinde teftiş, inceleme ve soruşturma yetkisini haiz merkez denetim elemanları kurumlarındaki “Teftiş ve Denetim Kurulu Başkanlığı”na müfettiş veya iç denetçi unvanıyla atanırlar.
GEREKÇE
Kamu Yönetimi Temel Kanunu tasarısının 38 nci maddesinde çağdaş normlara uygun bir denetim tanımı yapılmasına karşın, 39 ncu maddede ve 40 ncı maddede yapılan iç denetim tanımları aslında denetim hiyerarşisinde en alt basamak olan “iç kontrol”ün (internal audit) karşılığıdır. 1940’lı yıllarda çeşitli uluslararası kuruluşlarca standartları belirlenen iç kontrol, kuşkusuz, önemli olmakla birlikte; iç denetimden farklı bir prosestir.
İç denetim; iç kontrol süreçlerini de test eden, fonksiyonel bağımsızlığa, yeterli güvencelere ve uzmanlık birikimine sahip elemanlarca yapılan, Dünya İç Denetim Enstitüleri Birliğince 1947 yılında mesleki, etik ve çalışma alanı standartları belirlenen, BM Yolsuzlukla Mücadele Sözleşmesinden, Lima Deklarasyonuna, Dünya Gümrük Birliği Teşkilatının Yolsuzluğa Karşı Arusha deklarasyonuna kadar üzerinde önemle durulan bir etkinliktir.
İç denetimin en önemli özelliği de kurumsal kültüre sahip olmasıdır. Bu nedenle; Doğuş Holding, Zorlu Holding gibi özel sektör kuruluşlarında dahi teftiş veya denetim birimleri kurulmaktadır.
Öte yandan; Sayıştay tarafından yapılan dış denetimin, iç denetim yerine ikame edilemezliği bir yana Sayıştay tarafından yapılacak denetimin tasarıyı hazırlayanların “sistem temelli” denetim anlayışlarıyla bağdaşmayacağı da kuşkusuzdur. Çünkü; Anayasaya göre bir hesap mahkemesi olan Sayıştay’ın yaptığı denetim “yargı” temellidir. Yargı temelli olduğu için de doğal olarak “kişi” temellidir. Çünkü kişiler yargılanır; sistemler, süreçler ve faaliyetler değil.
Ayrıca; Sayıştay’ın denetimine tabi kuruluşların sadece %13’ünü denetleyebildiği, bizzat tasarıyı hazırlayanlarca ifade edilmektedir.
Dolayısıyla; anayasa ve yasa değişikliklerinden kurumsal alt yapı ve anlayış değişikliklerine kadar bir çok alanda yeni yapılanmalara ihtiyaç gösteren Sayıştay denetiminden önce mevcut teftiş kurullarının bu değişiklik önerilerinde belirtilen usul ve esaslar ile çağdaş denetim ilkeleri çerçevesinde rehabilitasyonu çok daha akılcı olacaktır.
Değişiklik önerimiz, “denetim”in evrensel tanımına, ilke ve standartlarına uygun olarak hazırlanmış olup, çağdaş denetim kategorilerinin tamamını içermektedir.
Kamu Mali Yönetimi ve Kontrol Kanuna yapılan atıflarla, söz konusu Kanundaki denetime dair hükümlerle, bu tasarıdaki hükümlerin birbirlerini tamamlaması a